Tình Hình Sốt Rét Ở Miền Nam: Cách Ứng Phó Với Nguy Cơ Mới
admin
2026-08-24
Trong bối cảnh dịch sốt rét có những diễn biến phức tạp, một bệnh nhân nam 30 tuổi đã được cứu sống sau khi mắc phải sốt rét ác tính tại TPHCM. Đây là trường hợp đáng lưu ý, khi bệnh nhân này vừa trở về từ Nigeria, nơi dịch bệnh này vẫn đang diễn biến phức tạp. Đặc biệt, trong lúc cần điều trị khẩn cấp, nguồn cung thuốc Artesunate đã cạn kiệt tại miền Nam, dẫn đến việc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM phải liên hệ với Bệnh viện Bạch Mai ở Hà Nội để xin hỗ trợ thuốc.
Bệnh nhân đã trở về Việt Nam vào tháng 7/2026 và xuất hiện triệu chứng sốt, lạnh run trước khi lên máy bay về nước khoảng 3 ngày. Mặc dù có triệu chứng rõ ràng nhưng anh không nhận được điều trị nào tại châu Phi. Khi về, bệnh nhân đã được xét nghiệm và xác định nhiễm ký sinh trùng sốt rét, đồng thời xuất hiện vàng da, được chẩn đoán mắc sốt rét ác tính. Thanh Hóa Tăng Cường Biện Pháp Ứng Phó Với Tình Hình COVI… Đưa Tỷ Số Giới Tính Khi Sinh Về Mức Cân Bằng Tự Nhiên: Mụ… Tăng Cường Năng Lực Y Tế Dự Phòng: Giải Pháp Đối Phó Với…
Vào ngày 23/7, bệnh nhân đã được chuyển tới Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM. Các bác sĩ cho rằng việc sử dụng Artesunate là cần thiết nhưng lại không có nguồn thuốc tại khu vực phía Nam. Ngay lập tức, bệnh viện đã liên hệ để tìm nguồn thuốc từ các tỉnh thành khác và nhận được sự hỗ trợ từ Bệnh viện Bạch Mai. Thuốc được chuyển bằng máy bay từ Hà Nội và đã đến tay bác sĩ chỉ sau khoảng 5 giờ từ khi bệnh nhân nhập viện. Sau quá trình điều trị tích cực, bệnh nhân đã ổn định và được cứu sống.
Thuốc được vận chuyển bằng đường hàng không từ Hà Nội vào TPHCM trong đêm và đến tay bác sĩ sau khoảng 5 giờ kể từ khi bệnh nhân nhập viện. Ảnh: BVCC.
Tình huống này phơi bày một nghịch lý trong cuộc chiến chống sốt rét: khi số ca bệnh giảm, việc duy trì nguồn thuốc điều trị thường xuyên lại trở thành thách thức lớn hơn.
Hiện TPHCM đã được công nhận là khu vực loại trừ sốt rét nhưng vẫn thường xuyên tiếp nhận các trường hợp ngoại lai, chủ yếu là những người đã làm việc tại những khu vực có dịch bệnh. Do nhu cầu sử dụng Artesunate không thường xuyên, lượng dự trữ thuốc điều trị thường không được duy trì ở mức cao.
Tuy nhiên, khi sốt rét do Plasmodium falciparum được xem là nguyên nhân chính gây ra bệnh ác tính, việc giảm số ca bệnh không đồng nghĩa với việc giảm nguy cơ. Đây là loại ký sinh trùng có thể gây sốt rét ác tính và đe dọa tính mạng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Những Ca Bệnh Sốt Rét Ở Miền Nam Đều Là Ngoại Lai
Báo cáo từ Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng TP.HCM tính đến ngày 10/8/2026 cho biết khu vực miền Nam ghi nhận tổng cộng 17 trường hợp mắc sốt rét, bao gồm 8 ca sốt rét thông thường và 9 ca sốt rét ác tính, trong đó có 1 trường hợp tử vong.
Li notable là cả 17 ca bệnh này đều là ngoại lai, không có trường hợp nào mắc sốt rét nội địa. Trong số này, TPHCM đã ghi nhận 14 ca, chia thành 7 ca sốt rét thông thường và 7 ca sốt rét ác tính, trong đó bao gồm 1 ca tử vong. Các tỉnh Cần Thơ, Đồng Tháp và Tây Ninh mỗi tỉnh ghi nhận 1 ca.
Cấu trúc tác nhân tại TPHCM cũng đáng lưu ý khi có 11 ca do P. falciparum, 2 ca P. vivax và 1 ca P. malariae. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cảnh giác cao đối với nguy cơ number trong tình hình hiện tại.
Trên toàn quốc, báo cáo giám sát đến tuần 30/2026 cho thấy 69 ca sốt rét, trong đó có 52 ca ngoại lai và 17 ca nội địa. Nhóm ngoại lai đã chiếm khoảng 75% tổng ca bệnh, trong đó 94% số ca ngoại lai đều từ châu Phi. Số liệu cũng chỉ ra 11 trường hợp sốt rét ác tính và 1 trường hợp tử vong.
Đặc biệt, trong số 52 ca ngoại lai, 85% là do P. falciparum; 87% bệnh nhân là nam giới với độ tuổi trung bình là 39, đa phần đều liên quan đến nhóm lao động xuất khẩu. Tỷ lệ sốt rét ác tính trong nhóm này đã là 17%. Trong khi đó, các ca nội địa chủ yếu gắn với môi trường rừng, rẫy và một số nhóm nghề nghiệp đặc thù.
Nỗ lực truyền thông phòng, chống nhằm tiến tới loại trừ sốt rét ở Đồng Nai. Ảnh: Hạnh Dung.
Dữ liệu này cho thấy bức tranh về sốt rét tại Việt Nam đang có sự thay đổi lớn. Khi nhiều địa phương đã loại trừ bệnh này, nguy cơ mới không chỉ đến từ các ổ bệnh truyền thống mà còn từ những người trở về từ các vùng có dịch bệnh còn lưu hành.
Đến năm 2025, có 52/63 tỉnh thành được công nhận loại trừ sốt rét. Sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, 26/34 tỉnh thành phố được xác nhận là đã loại trừ sốt rét; trong số đó, các địa phương phía Nam như TPHCM, Cần Thơ, Cà Mau, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang và Tây Ninh đều nằm trong danh sách này.
Từ năm 2021 đến 2025, số ca mắc sốt rét trên toàn quốc đã giảm 47,3%, từ 467 ca xuống còn 246 ca. Dù vậy, số ca sốt rét ác tính đã có sự gia tăng đáng kể trong các năm 2023-2024, với nhiều bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng từ các quốc gia châu Phi trở về và ghi nhận 2 trường hợp tử vong liên quan đến nhóm ca này.
Nguy Cơ Từ Những Người Về Từ Vùng Dịch Tễ Cao
Theo TS. Đoàn Bình Minh – Phó Viện trưởng Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng TPHCM, các nhóm người đã sinh sống, làm việc hoặc đi lại tại những vùng có sốt rét lưu hành, đặc biệt ở châu Phi, cần được coi là nhóm nguy cơ cao ngay cả khi đã trở về Việt Nam.
Khi có triệu chứng sốt, rét run, vã mồ hôi, đau đầu, mệt mỏi hoặc bất kỳ triệu chứng nào bất thường, người bệnh cần lập tức đến cơ sở y tế và thông báo tiền sử đi lại của mình. Thông tin này rất quan trọng giúp bác sĩ xác định sốt rét và chỉ định xét nghiệm tìm kiếm ký sinh trùng.
Tài liệu phòng chống sốt rét giai đoạn 2026 – 2030 nhấn mạnh việc duy trì năng lực của hệ thống y tế để phát hiện sớm ca sốt rét ngoại lai, điều trị kịp thời và quản lý tốt những ca bệnh nhằm ngăn ngừa sốt rét ác tính, tử vong cũng như nguy cơ lây lan. Ngành y tế cũng cần phối hợp với các cơ quan quản lý lao động ngoài nước, hải quan và cửa khẩu để cung cấp thông tin cảnh báo cho những người trở về từ các quốc gia có sốt rét lưu hành.
Đối với người dân làm việc trong các khu vực rừng, rẫy, ngủ lại qua đêm tại những khu vực còn sốt rét, các biện pháp tự bảo vệ vẫn rất cần thiết. Việc sử dụng màn ngủ, màn tẩm hóa chất để hạn chế muỗi đốt và tìm kiếm sự trợ giúp y tế sớm khi có triệu chứng là những hành động đơn giản nhưng rất quan trọng.
Các nhóm nguy cơ cũng cần được lưu ý trong chương trình quốc gia, vì sự di chuyển dân cư giữa các vùng không còn sốt rét với vùng còn lưu hành có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh và đưa ký sinh trùng về những địa phương đã loại trừ bệnh.
Giữ Vững Nguồn Cung Thuốc Dù Số Ca Bệnh Giảm
Tình huống như việc cần vận chuyển Artesunate từ Hà Nội vào TPHCM để cứu sống bệnh nhân đã chỉ ra một thực tế quan trọng: loại trừ sốt rét không có nghĩa là loại bỏ năng lực điều trị sốt rét.
Báo cáo phòng chống và loại trừ sốt rét giai đoạn 2021-2025 cho biết các thuốc điều trị sốt rét gồm Artesunate dạng bột pha tiêm, chloroquine, quinine sulphate, primaquine và Pyramax. Trong đó, Artesunate tiêm, primaquine và Pyramax không có sẵn trên thị trường Việt Nam, mà do Quỹ Toàn cầu hỗ trợ, trong khi chloroquine và quinine sulphate được sản xuất trong nước. Tổng số liều thuốc sốt rét đã sử dụng trong 5 năm qua là hơn 102.000 liều.
Sự giảm số ca bệnh cũng đồng nghĩa với việc nhu cầu thuốc giảm. Một báo cáo từ ngành y tế chỉ ra rằng điều này đang tạo ra khó khăn rất thực tế: số ca mắc thấp khiến việc mua sắm và lưu trữ thuốc lớn có nguy cơ gây lãng phí, trong khi vẫn phải đảm bảo rằng thuốc có sẵn khi cần thiết.
Do đó, giải pháp không chỉ đơn thuần là “dự trữ thật nhiều thuốc”, mà còn cần có cơ chế dự trữ, phân bổ và điều phối linh hoạt giữa các tuyến, khu vực, để đảm bảo rằng thuốc thiết yếu như Artesunate tiêm có thể được cung cấp kịp thời khi cần thiết.
Kế hoạch giai đoạn 2026 – 2030 cũng yêu cầu các cơ sở y tế chủ động trong việc lưu trữ và phân phối thuốc điều trị phù hợp với nhu cầu, vừa đảm bảo đáp ứng điều trị hiệu quả vừa tránh lãng phí; đồng thời không để thiếu thuốc tại các cơ sở điều trị.
17 ca sốt rét ở miền Nam đều là ngoại lai cho thấy rằng nguồn bệnh đã thay đổi, nhưng yêu cầu cảnh giác vẫn không bao giờ giảm. Một người trở về từ vùng có sốt rét lưu hành có thể là một ca bệnh đơn lẻ, nhưng nếu phát hiện muộn, đó có thể trở thành ca bệnh nặng; nếu hệ thống không đáp ứng kịp thời, hậu quả có thể rất lớn.
Việt Nam đang hướng tới mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030. Để đạt được mục tiêu này, bên cạnh việc duy trì những khu vực đã loại trừ, ngành y tế cần phải giữ vững vai trò của mình qua việc giám sát, chẩn đoán sớm, điều trị đúng phác đồ, đảm bảo thuốc luôn sẵn có và nâng cao ý thức tự bảo vệ của người dân.
Đối với sốt rét, ít ca bệnh là thành quả đáng tự hào; nhưng chính vì số lượng ca bệnh ít mà mọi trường hợp mới cần phải được nhận diện sớm và xử lý nhanh chóng.
WHO lần đầu duyệt thuốc điều trị sốt rét dành riêng cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Lưu ý y khoa
Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi áp dụng cho tình trạng sức khỏe của bạn.
