Tổn thương gan do dùng thuốc bắc không rõ nguồn gốc: bài học từ một ca nhập viện

Một trường hợp người cao tuổi nhập viện vì suy gan cấp sau khi tự dùng thuốc bắc đã làm dấy lên cảnh báo về nguy cơ khi tự điều trị bằng thảo dược không kiểm chứng. Bài viết này tóm lược diễn tiến lâm sàng, dấu hiệu nhận biết, các khuyến cáo chuyên môn và hướng ứng xử khi nghi ngờ thuốc gây hại gan — dựa trên dữ kiện thực tế từ bệnh án và lời cảnh báo của ekip điều trị.

Diễn tiến bệnh án: từ đau thượng vị tới suy tổn thương gan

Người bệnh là nam, 61 tuổi, cư trú tại Hà Nội, có tiền sử tăng huyết áp được điều trị ổn định. Khoảng hai tháng trước khi nhập viện, ông có triệu chứng đau âm ỉ vùng thượng vị kèm ợ nóng. Thay vì khám chuyên khoa, bệnh nhân đã tự mua và uống thuốc bắc không rõ nguồn gốc trong khoảng sáu tuần.

Sau thời gian dùng thuốc, tình trạng đau không thuyên giảm; xuất hiện mệt mỏi nhiều, vàng mắt, vàng da và nước tiểu sẫm màu. Khi nhập Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, xét nghiệm cho thấy men gan tăng rất cao: AST 1.121 U/L và ALT 1.287 U/L — đều tăng hơn 30 lần so với giới hạn bình thường. Các bác sĩ kết luận đây là tổn thương gan cấp liên quan với thuốc đông y không rõ nguồn gốc.

Chẩn đoán và quá trình điều trị

Nhận thấy men gan tăng đột ngột ở mức rất cao cùng triệu chứng vàng da và rối loạn toàn trạng, bệnh viện xác định tổn thương gan cấp do dùng sản phẩm thảo dược không xác định nguồn gốc. Bệnh nhân được nhập viện và điều trị tại Khoa Viêm gan. Sau gần 20 ngày điều trị nội trú, các chỉ số men gan giảm đáng kể và sức khỏe bắt đầu ổn định.

Tại sao thuốc thảo dược có thể gây hại cho gan?

Theo phân tích của ê-kíp điều trị, một số nguyên nhân khiến thuốc đông y không rõ nguồn gốc gây tổn thương gan bao gồm việc có tạp chất, tồn dư kim loại nặng hoặc các chất độc khác trong nguyên liệu; quy trình chế biến và bảo quản không đạt chuẩn; hoặc tương tác giữa thành phần thảo dược với thuốc đang dùng. Những yếu tố này đều có thể dẫn đến độc tính lên tế bào gan và rối loạn chức năng gan một cách nhanh chóng.

Làm thế nào để nhận biết sớm tổn thương gan do thuốc?

Nhận dạng sớm xuất phát từ việc theo dõi các triệu chứng toàn thân và các biểu hiện liên quan gan. Những biểu hiện cảnh báo bao gồm:

• Mệt mỏi kéo dài, ăn kém.
• Buồn nôn, nôn hoặc đau tức vùng hạ sườn phải/ vùng gan.
• Vàng mắt, vàng da hoặc ngứa da không rõ nguyên nhân.
• Nước tiểu sẫm màu và phân có thể nhạt màu bất thường.

Ngoài triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm men gan (AST, ALT) và các xét nghiệm chức năng gan khác là căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ tổn thương. Trong trường hợp bệnh nhân nêu trên, mức AST và ALT tăng hơn 30 lần là dấu hiệu tổn thương rất nặng, cần can thiệp y tế kịp thời.

Hướng xử trí khi nghi ngờ thuốc gây tổn thương gan

Nguyên tắc chung là ngừng ngay sản phẩm nghi ngờ, đánh giá mức độ lâm sàng và cận lâm sàng, và can thiệp hỗ trợ phù hợp tại cơ sở y tế. Người dân cần thông báo đầy đủ các loại thuốc, dược liệu đang dùng cho bác sĩ để đánh giá tương tác và nguyên nhân.

Việc tự kết hợp thảo dược với thuốc tây hay tiếp tục sử dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể làm trầm trọng thêm tổn thương. Người bệnh nên được theo dõi chặt các xét nghiệm chức năng gan cho tới khi trở về giới hạn an toàn.

Vai trò của đào tạo và chính sách trong phòng ngừa

Ngăn ngừa ngộ độc do tự điều trị không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn cần hệ thống y tế và chính sách hỗ trợ — từ nâng cao năng lực cán bộ y tế đến kiểm soát chất lượng dược liệu trên thị trường. Đào tạo, cấp phép và kiểm tra năng lực hành nghề góp phần giảm rủi ro khi người dân tìm đến các phương thức điều trị thay thế; những nội dung này liên quan tới việc chuẩn hóa năng lực nghề y trong các kỳ thi và chương trình đánh giá chuyên môn.

Để tìm hiểu về các khía cạnh liên quan đến tiêu chuẩn và kiểm tra năng lực trong y tế, bạn có thể tham khảo tài liệu về Kỳ thi đánh giá năng lực hành nghề y 2027, nơi tổng hợp thông tin liên quan đến yêu cầu chuyên môn và hướng dẫn chuẩn bị cho người hành nghề.

Giáo dục sức khỏe cộng đồng và phòng ngừa

Phòng chống rủi ro từ tự chữa bệnh cần sự tham gia của nhiều bên: gia đình, nhà trường, nhà cung cấp dịch vụ y tế và cơ quan quản lý. Các chương trình giáo dục sức khỏe ở trường học giúp tăng kiến thức cho thanh thiếu niên về nguy cơ các sản phẩm chưa kiểm chứng, đồng thời xây dựng thói quen hỏi ý kiến chuyên gia y tế trước khi dùng thuốc.

Chẳng hạn, những chiến lược can thiệp trong môi trường giáo dục đã được triển khai để phòng ngừa các hành vi có hại khác; tài liệu về Phòng ngừa thuốc lá điện tử trong trường học là ví dụ của mô hình tiếp cận trường – gia đình – cộng đồng mà ngành y tế có thể áp dụng để truyền thông về rủi ro khi dùng sản phẩm y tế không an toàn.

Khi nào cần lo ngại về các tình trạng nguy kịch khác?

Bên cạnh độc tính thuốc, có nhiều bệnh lý sản khoa và nội khoa khác có thể tiến triển nhanh và đòi hỏi theo dõi sát. Ví dụ, các trường hợp u mạch nhau thai có thể gây quá tải tuần hoàn cho thai nhi và cần quyết định y tế kịp thời — một minh họa khác về tầm quan trọng của chẩn đoán sớm và quản lý chuyên khoa.

Xem thêm tham khảo về các bệnh lý sản khoa cần theo dõi chặt chẽ như U máu bánh rau để hiểu rõ hơn cách các nhóm bệnh tiến triển nhanh và yêu cầu can thiệp chuyên môn.

Nhầm hạ kali với hạ canxi, người đàn ông suýt liệt tay chân

SKĐS – Từ cảm giác đau mỏi nhẹ, bệnh nhân N.V.C (41 tuổi, Hà Nội) nhanh chóng yếu cả tứ chi, không thể tự đứng dậy.

Lời khuyên thực tế cho người dân

• Không tự mua và dùng các sản phẩm thuốc bắc, thuốc nam không rõ nguồn gốc, không được kiểm định chất lượng.
• Nếu đang dùng thuốc điều trị mạn tính, trao đổi với bác sĩ trước khi dùng thêm bất kỳ thảo dược nào để tránh tương tác.
• Khi xuất hiện các dấu hiệu mệt mỏi kéo dài, vàng da/vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hay đau tức vùng gan, hãy ngưng ngay sản phẩm nghi ngờ và đến cơ sở y tế để khám và làm xét nghiệm.
• Lưu giữ mẫu, vỏ hoặc nhãn sản phẩm đã dùng nếu cần cung cấp cho cơ sở y tế hoặc cơ quan quản lý để điều tra nguyên nhân.

Kết luận

Trường hợp người đàn ông 61 tuổi tại Hà Nội là lời nhắc rằng “thảo dược” không tự động đồng nghĩa an toàn. Tự điều trị bằng thuốc bắc không rõ nguồn gốc có thể gây tổn thương gan cấp, với biểu hiện lâm sàng và xét nghiệm nặng, và cần can thiệp kịp thời. Giải pháp hiệu quả là kết hợp nhận thức cá nhân, tư vấn y tế có chuyên môn và quản lý chất lượng dược liệu từ cơ quan chức năng.

Nếu bạn hoặc người thân có thói quen dùng thuốc thảo dược, hãy trao đổi với bác sĩ và lựa chọn sản phẩm đã được chứng nhận để bảo vệ sức khỏe gan và toàn trạng.